Một hệ thống cơ khí đạt độ đồng tâm hoàn hảo 100% gần như là điều không tưởng. Dù nhà máy có lắp đặt tỉ mỉ đến đâu, những tác động không thể tránh khỏi như giãn nở nhiệt, rung động khi chạy máy, sự sụt lún của nền móng hay hao mòn tự nhiên đều sẽ kéo theo hiện tượng lệch tâm trục. KIDUCO sẽ hướng dẫn cách nhận diện và xử lý nhanh lỗi lệch tâm khớp nối, hỗ trợ máy vận hành êm ái chỉ trong tích tắc!
Lệch tâm trục là gì?
Lệch tâm trục (misalignment) xảy ra khi hai trục được nối với nhau bằng khớp nối không nằm thẳng hàng với nhau. Mặc dù các loại khớp nối mềm được thiết kế để chịu được một mức độ dịch chuyển và rung động nhất định, nhưng chúng luôn có giới hạn không được vượt quá.
Thực tế, gần 50% hư hỏng của thiết bị quay là do lệch tâm. Vì vậy, các nhà sản xuất thường kiểm tra và công bố giới hạn lệch tâm tối đa như một hướng dẫn để hệ thống vận hành đúng cách. Tuy nhiên, các thông số này không phải lúc nào cũng dễ hiểu:
- Một số nhà sản xuất công bố mô-men xoắn tối đa dựa trên điều kiện căn chỉnh hoàn hảo.
- Trong khi đó, một số khác thận trọng hơn, đưa ra hiệu suất tối đa dựa trên tình huống lệch tâm lớn nhất.
Hiểu đúng về giới hạn lệch tâm
Nói chung, các giá trị lệch tâm do nhà sản xuất cung cấp là mức tối đa mà khớp nối có thể chịu được. Tuy nhiên, các con số này thường không tính đến nhiều yếu tố thực tế như:
- Nhiệt độ vận hành
- Môi trường hóa chất
- Chu kỳ làm việc (ví dụ: máy dừng – chạy liên tục)
Ngoài ra, cần lưu ý rằng các dạng lệch tâm có thể xảy ra đồng thời. Ví dụ: một khớp nối không thể hoạt động ổn định nếu vừa chịu lệch góc tối đa vừa chịu lệch song song tối đa cùng lúc.
Nguyên nhân và hậu quả
Trong thực tế, lệch tâm thường xảy ra khi mức độ lệch bị đánh giá thấp, khiến khớp nối (đặc biệt với khớp nối dạng jaw có phần tử đàn hồi “spider”) phải chịu tải vượt quá thiết kế.
- Rung động và ma sát tăng cao
- Mài mòn nhanh các bộ phận
- Tiêu hao năng lượng lớn hơn
- Gián đoạn sản xuất
Nếu tình trạng lệch tâm kéo dài, nó có thể gây:
- Hỏng ổ trục
- Hỏng phớt
- Gãy trục hoặc hỏng khớp nối
Các loại lệch tâm dễ mắc phải
Cần lưu ý rằng lệch tâm trục có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân căn chỉnh khác nhau. Ba dạng phổ biến nhất gồm:
- Lệch dọc trục (Axial)
- Lệch hướng tâm / lệch song song (Radial / Parallel / Offset)
- Lệch góc (Angular)
Lệch dọc trục (Axial misalignment)
Xảy ra khi các thành phần của khớp nối được lắp đặt quá gần hoặc quá xa nhau.
- Nếu quá xa: Sự ăn khớp giữa phần dẫn động và phần bị dẫn không đủ, dẫn đến nhiều điểm mài mòn, có thể làm hỏng phần tử đàn hồi (spider) trong khớp nối jaw.
- Nếu quá gần: Khả năng đàn hồi của khớp nối bị hạn chế, cũng gây ra các điểm mài mòn tương tự.
Lệch hướng tâm / lệch song song (Radial / Parallel misalignment)
Xảy ra khi hai trục song song nhưng không cùng đường tâm.
- Ví dụ điển hình: một trục nằm cao hơn hoặc thấp hơn trục còn lại.
Lệch góc (Angular misalignment)
Xảy ra khi hai trục không song song, tạo thành một góc với nhau.
- Trong thực tế, có thể xuất hiện đồng thời cả lệch song song và lệch góc.
- Khi đó, khớp nối cần có ít nhất hai điểm linh hoạt để bù được cả hai dạng lệch.
Lưu ý quan trọng:
- Chỉ thay khớp nối hoặc spider không giải quyết triệt để vấn đề
- Giải pháp tốt nhất vẫn là căn chỉnh lại hệ thống
Tuy nhiên, do việc căn chỉnh cần dừng máy để sửa chữa, nên không phải lúc nào cũng khả thi. Trong một số trường hợp, có thể thay bằng loại khớp nối khác có khả năng chịu lệch tốt hơn
Cách chỉnh khi gặp lệch tâm trục trong nhà máy
Mặc dù nhà máy có thể giảm tạm thời ảnh hưởng của lệch tâm bằng cách lựa chọn đúng loại khớp nối mềm (ví dụ: elastomeric hoặc disc), nhưng giải pháp đáng tin cậy nhất vẫn là loại bỏ nguyên nhân gây sai lệch.
- Căn chỉnh thô (Rough alignment): Nới lỏng chân máy và sử dụng thước thẳng để điều chỉnh các sai lệch lớn về song song và góc.
- Căn chỉnh chính xác (Precision alignment): Sử dụng đồng hồ so (dial indicator) hoặc thiết bị căn chỉnh laser để đưa trục về đúng dung sai theo tiêu chuẩn của nhà sản xuất.
- Kiểm tra “Soft Foot”: Đảm bảo tất cả chân máy tiếp xúc phẳng với bệ đỡ, tránh hiện tượng biến dạng khi siết chặt.
Nếu quý khách hàng cung cấp thêm thông tin về thiết bị cụ thể, kỹ thuật tại Kiên Dũng sẽ hỗ trợ phân tích chi tiết hơn.
- Loại máy gì? (ví dụ: motor kéo bơm?)
- Hiện tượng nhà máy đang gặp là gì? (rung, nóng, hỏng khớp nối, có tiếng động lơn,…)
- Nhà máy có đang sử dụng đồng hồ so hoặc thiết bị căn chỉnh laser không?
Liên hệ với Kiduco báo giá và tư vấn
- Điện thoại: 0988.461.465
- Email: sales@kiduco.com.vn
- Zalo: 0988.461.465
- Facebook: https://www.facebook.com/kiduco
